Trong thời đại hội nhập quốc tế và kinh tế số, khả năng sử dụng tiếng Anh ngày càng được xem là một “bàn đạp” quan trọng để cá nhân có thể học tập, làm việc và phát triển. Tuy vậy, tại Việt Nam, thực trạng học tiếng Anh vẫn còn nhiều thách thức và tồn tại đáng kể.
Trước hết, mặc dù tiếng Anh đã trở thành môn học bắt buộc tại nhiều cấp học — theo chương trình mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, học sinh từ tiểu học tới trung học phổ thông có thời lượng học tiếng Anh tăng lên (ví dụ từ lớp 3 tới lớp 12 tổng số tiết học là khoảng 1.155 tiết). Tuy nhiên, số lượng tiết học nhiều chưa đồng nghĩa với chất lượng thực dụng. Nhiều học sinh sau nhiều năm học tiếng Anh vẫn gặp khó khăn khi giao tiếp, nghe nói hoặc viết tiếng Anh một cách lưu loát.
Nguyên nhân chính gồm:
(i) Phương pháp giảng dạy hiện nay vẫn nặng phần “học thuộc – làm bài tập – thi” thay vì tập trung phát triển kỹ năng giao tiếp thực tế. Ví dụ, hiện tại, chương trình và kỳ thi tiếng Anh tại phổ thông chủ yếu đánh giá kỹ năng đọc – viết, còn kỹ năng nghe – nói vẫn bị xem nhẹ.
(ii) Chất lượng giáo viên và thiết bị dạy học ở các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa còn nhiều hạn chế: trang thiết bị phục vụ học tiếng Anh, môi trường thực hành tiếng Anh thường nghèo nàn.
(iii) Văn hoá học – thi vẫn chi phối: nhiều học sinh và giáo viên xem tiếng Anh như một môn thi cần phải vượt qua chứ không phải một công cụ giao tiếp và học tập suốt đời.
Thực tế kết quả cũng cho thấy khoảng cách rõ ràng: có đến gần một nửa học sinh thi tốt nghiệp THPT môn tiếng Anh đạt điểm trung bình thấp.Nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học cũng bị phản ánh rằng mặc dù biết đọc hiểu tiếng Anh, nhưng kỹ năng viết, thuyết trình, giao tiếp bằng tiếng Anh còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, bên cạnh những tồn tại, cũng có những điểm sáng: Nhu cầu học tiếng Anh tại Việt Nam rõ ràng rất lớn — khảo sát cho thấy khoảng 49% người học tự học, 35% học online miễn phí và 29% học tại trung tâm tiếng Anh. Số lượng trung tâm tiếng Anh tại các thành phố lớn tăng mạnh (ví dụ tại Hà Nội, từ 562 trung tâm (2018) lên 955 trung tâm (2024)) — cho thấy thị trường học tiếng Anh vẫn đang rất sôi động.
Để giải quyết các hạn chế, các chuyên gia và bài viết đề xuất một số hướng đi như: tăng cường đào tạo giáo viên tiếng Anh có trình độ tốt, áp dụng phương pháp giảng dạy năng lực (chú trọng nghe–nói), tạo môi trường giao tiếp tiếng Anh thực tế hơn trong và ngoài nhà trường, và ứng dụng công nghệ để hỗ trợ học tập tiếng Anh. Ngoài ra, việc thay đổi phương thức đánh giá — không chỉ tập trung vào đọc viết mà phải kiểm tra kỹ năng nghe nói — cũng được xem là cần thiết để chuyển hướng từ “học để thi” sang “học để sử dụng”.
Kết lại, học tiếng Anh ở Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển đổi: từ việc xem tiếng Anh như môn học phụ đến việc biến nó thành công cụ thiết yếu trong học tập, làm việc và giao tiếp quốc tế. Nhưng để thực sự hiệu quả, cần có sự đầu tư về chất lượng giảng dạy, môi trường học tập, phương pháp và đánh giá. Nếu chỉ duy trì cách “học vì thi”, nhiều học sinh sẽ vẫn loay hoay sau khi rời ghế nhà trường – biết ngữ pháp, từ vựng nhưng khó ứng dụng tiếng Anh trong thực tế.
Hy vọng bài viết này có ích! Nếu bạn muốn tôi đưa thêm số liệu mới nhất hoặc phân tích theo vùng miền (nông thôn/đô thị) thì tôi có thể tìm thêm cho bạn.